GWERTH PRES O LIAIN LLESTRI gan Megan J.Evans

 

YCHYDIG a feddyliais wrth ddechrau rhoi un lliain ar l y llall yn y drr ryw chwarter canrif yn l y byddai erbyn hyn yn gasgliad o saith gant ac yn creu'r fath ddiddordeb. Mae'r ffaith fod rhai cwmnoedd wedi mynd, ynghyd chynllunio, neu yn wir, brintio lliain sydd chysylltiad hanesyddol yn gwneud hyd yn oed bethau mor syml yn bethau pwysig ac 'rwy'n hynod o ddiolchgar i'r rhai a'u rhoddodd imi.

Mae'r un sy'n dynodi'r papur dwybunt o Fanc y Ddafad Ddu yn un arbennig iawn gan nad oes llawer o'r papurau hynny ar gael yn awr ac y mae'n werthfawr i'r casglwr. Felly fe ddeil y lliain printiedig a'r holl wybodaeth arno am flynyddoedd i ddod ac y mae hynny yn anhygoel, o gofio na fu'r Banc mewn bodolaeth ond o 1810 hyd 1814.

Ond mae enghraifft gennyf sy'n mynd yn l dipyn ymhellach - i gyfnod yn y seithfed neu'r wythfed ganrif pan ddaeth y mynachod o Ynys Iona i'r Iwerddon a dod Llyfr Kells gyda nhw. Bu'r llyfr, sydd yng Ngholeg y Drindod, Dulyn er 1661, yn symbyliad i gwmni Linanne i ddefnyddio'r addurniadau sydd o gylch y prif lythrennau ac o gelfyddyd Geltaidd a'u gosod ar y lliain mewn lliwiau coeth, megis glas tywyll, coch ac aur-felyn.

Mae'r pysgodyn ar ben ucha'r lliain yn dynodi Crist ac y mae'n debyg fod y pedwar Apostol wedi'u cynnwys hefyd Mathew fel dyn, Marc fel llew, Luc fel llo ac Ioan fel eryr.

Mae'r lliain yma wedi creu tipyn o ddiddordeb ac yn un o'r rhai mwyaf gwerthfawr yn fy nghasgliad oherwydd ei gefndir beiblaidd. Go brin y buaswn yn meddwl am ei ddefnyddio i'r pwrpas y'i gwnaed.